Khu kinh tế Lệ Thanh: Đánh thức 'trục xương sống' kinh tế mới của Tây Nguyên

UBND tỉnh Gia Lai vừa có Tờ trình số 243/TTr-UBND gửi Bộ Tài chính, đề xuất bổ sung Khu kinh tế Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh vào danh sách các nhóm KKT ưu tiên đầu tư hạ tầng khung từ nguồn ngân sách nhà nước (NSNN) giai đoạn 2025-2030. Đề xuất này bắt nguồn từ một tầm nhìn chiến lược, coi Lệ Thanh là mắt xích then chốt trong trục huyết mạch Đông - Tây mới.

Tầm nhìn chiến lược: Trục huyết mạch Đông - Tây

Tầm quan trọng của KKT Lệ Thanh đã được khẳng định trong nhiều chỉ đạo cấp cao và các quyết sách chiến lược. Đáng chú ý là tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm (tại Thông báo số 222-TB/VPTW) và các quyết định của Chính phủ, Bộ Công Thương về phát triển hạ tầng thương mại biên giới và đẩy mạnh xuất khẩu sang Campuchia.

Các định hướng này đều nhấn mạnh sự cần thiết phải phát triển đột phá hạ tầng liên vùng và dịch vụ logistics hiện đại. Điều này nhằm tạo nên "trục Đông - Tây huyết mạch", trải dài từ hệ thống cảng biển Quy Nhơn, Phù Mỹ (trên địa bàn tỉnh Gia Lai mới sau sáp nhập), băng qua cao nguyên để vươn tới Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh.

Đây không chỉ là một tuyến đường thương mại, mà được xác định là "trục xương sống kinh tế mới" của cả vùng Tây Nguyên mở rộng. Vị trí của Lệ Thanh là cửa ngõ quốc tế, nằm trong Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia (CLV), có vai trò là điểm trung chuyển hàng hóa và du lịch quan trọng, kết nối Việt Nam với thị trường Campuchia, Thái Lan và Myanmar trên hành lang kinh tế Đông - Tây.

Điểm nghẽn" hạ tầng và chính sách

Mặc dù tầm nhìn là rất lớn, thực tế tại Lệ Thanh đang cho thấy một "điểm nghẽn" nghiêm trọng về hạ tầng, vốn là nguyên nhân chính kìm hãm sự phát triển.

Dù đã có nhiều nỗ lực đầu tư (tổng vốn 369,87 tỷ đồng tại Khu trung tâm từ 2002-2025), nguồn vốn đầu tư hạ tầng hàng năm vẫn vô cùng hạn chế, trung bình chỉ đạt 8,5 tỷ đồng/năm. Con số này chỉ đáp ứng được một phần rất nhỏ so với nhu cầu thực tế.

Ảnh hưởng trực tiếp là hạ tầng của KKT vẫn còn nhiều hạn chế, không đảm bảo cho xu thế giao thương quốc tế ngày càng tăng. Các địa điểm tập kết hàng hóa, kho bãi, khu trung chuyển... bị chia cắt và diện tích mặt bằng quá ít, chỉ đáp ứng được khoảng 20% nhu cầu lưu trú và tập kết hàng hóa. Vào mùa cao điểm, tình trạng dồn ứ, tắc nghẽn giao thông thường xuyên xảy ra.

Bên cạnh đó, sự thiếu ổn định của cơ chế chính sách tài chính (cụ thể là Quyết định 72/2013/QĐ-TTg bị bãi bỏ năm 2018) đã khiến các ưu đãi đặc thù cho KKT cửa khẩu không còn, làm giảm sức hấp dẫn đầu tư. Kết quả là hiệu quả thu hút đầu tư chưa cao, đặc biệt là chưa thu hút được bất kỳ dự án có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) nào.

Cú hích để "đánh thức" tiềm năng

Dù đang bị "tắc nghẽn", những con số từ KKT Lệ Thanh vẫn cho thấy tiềm năng khổng lồ đang chờ khai thác. Giai đoạn 2020-2024, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt tổng cộng 640,9 triệu USD (Xuất khẩu 267,9 triệu USD; Nhập khẩu 373,05 triệu USD), và doanh thu sản xuất kinh doanh đạt 1.610,3 tỷ đồng.

Lệ Thanh có lợi thế kết nối trực tiếp với cảng Quy Nhơn (235 km) qua Quốc lộ 19 và sắp tới là tuyến cao tốc Quy Nhơn - Pleiku. Đây là cơ sở để phát triển logistics và công nghiệp chế biến, dựa trên thế mạnh nông nghiệp (cà phê, cao su, điều) của khu vực.

Để khai thác tiềm năng này, việc đầu tư đồng bộ cơ sở hạ tầng kỹ thuật là yêu cầu cấp bách. Tờ trình của tỉnh Gia Lai nhấn mạnh sự cần thiết phải đầu tư vào: hạ tầng kết nối, giao thông nội bộ, điện, nước, kho bãi, khu trung chuyển hàng hóa, logistics, khu phi thuế quan và cảng cạn.
Việc đưa Lệ Thanh vào danh sách ưu tiên đầu tư từ NSNN không chỉ là giải quyết bài toán hạ tầng cho riêng Gia Lai. Đây là một bước đi chiến lược để "đánh thức" toàn bộ "trục xương sống kinh tế mới", tạo động lực phát triển thực sự cho cả tiểu vùng phía Tây tỉnh Gia Lai và cả khu vực Tây Nguyên, đồng thời củng cố quan hệ hợp tác kinh tế - thương mại vững chắc với Campuchia và các nước láng giềng.