Điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ: Nhu cầu và giải pháp cho doanh nghiệp KCN, KKT trên địa bàn tỉnh Gia Lai
Điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đang trở thành một giải pháp quan trọng nhằm tăng cường an ninh năng lượng, giảm phát thải và phát triển nguồn điện xanh. Theo Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 cũng nhấn mạnh việc khuyến khích phát triển mạnh loại hình năng lượng này.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, tiềm năng điện mặt trời mái nhà ở Việt Nam đạt khoảng 48.200MW. Ngày 03/3/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 57/2025/NĐ-CP quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát triển năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới; theo các Nghị định này, mở ra cơ chế thuận lợi cho việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, đặc biệt trong các KCN, KKT. Trên cơ sở đó, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Gia Lai đã ban hành văn bản hướng dẫn thủ tục lắp đặt điện mặt trời mái nhà cho doanh nghiệp trong các KCN, KKT trên địa bàn tỉnh Gia Lai.
2. Một số khó khăn, vướng mắc
Qua nắm bắt tình hình của các Doanh nghiệp trong KCN, KKT, việc đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, doanh nghiệp còn có những băn khoăn nhất định trước khi quyết định đầu tư đó là: chi phí ban đầu, thời gian hoàn vốn, lựa chọn đơn vị lắp đặt uy tín cùng thiết bị chất lượng, đạt tiêu chuẩn. Để đầu tư sản xuất 1 MW điện cần khoảng hơn 13 tỷ VNĐ, điều này khiến cho các doanh nghiệp lo ngại về việc thu hồi vốn. Ngoài ra, một nhược điểm khác điện mặt trời phụ thuộc vào thời tiết, do đó cần có nguồn dự phòng sẵn sàng để đảm bảo cung cấp điện ổn định. Điện dư ban ngày bị lãng phí, ban đêm vẫn phải mua điện lưới giá cao. Khi nhiều hệ thống điện mặt trời mái nhà cùng hoạt động trên cùng một trạm biến áp, có thể gây mất cân bằng pha, thậm chí một số nơi xuất hiện quá tải điện áp, ảnh hưởng đến thiết bị điện và lưới điện chung. Để đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ các thủ tục về an toàn môi trường, đăng ký kinh doanh, phòng cháy chữa cháy, đáp ứng điều kiện an toàn xây dựng công trình đang còn hiểu theo cách khác nhau, chưa thống nhất. Cơ chế mua điện dư hạn chế và giá mua thấp trong khi chi phí đầu tư ban đầu cao, thiếu tín dụng xanh và ưu đãi thuế…
3. Giải pháp khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển
Để khuyến khích và hỗ trợ doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, cần triển khai các nhóm giải pháp sau:
Thứ nhất, tập trung nâng cao nhận thức cho các doanh nghiệp; phối hợp cùng chuyên gia, đối tác trong và ngoài nước hỗ trợ kỹ thuật, kết nối tài chính, xây dựng dự án tổng thể, ứng dụng khoa học công nghệ trong tiết kiệm năng lượng nói chung và áp dụng điện mặt trời điện trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ nói riêng. Đây là một trong những yếu tố tiết kiệm năng lượng cùng với việc cải tiến công nghệ, quy trình sản xuất.
Thứ hai, xây dựng kế hoạch, chương trình cụ thể nhằm chuyển đổi và phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đối với các doanh nghiệp theo lộ trình, tiến độ cụ thể cho giai đoạn 2026 – 2030, gắn với lộ trình chuyển đổi, quy hoạch, xây dựng các KCN, KKT theo mô hình KCN sinh thái, KCN tuần hoàn, KCN thông minh.
Thứ ba, cần có những cơ chế, chính sách áp dụng ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính thực chất, tăng tỷ lệ mua điện dư, đơn giản hóa thủ tục.... Cơ chế hỗ trợ tài chính cần điều chỉnh để phù hợp với cơ chế thị trường và thông lệ quốc tế; khơi thông nguồn vốn xã hội hóa và tín dụng xanh; tránh gánh nặng ngân sách cho các địa phương, miễn thuế giá trị gia tăng (VAT) cho đầu tư hệ thống điện trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Cơ chế mua điện dư theo thời gian, mua giá cao khi thiếu điện và giá thấp khi thừa điện; công nhận hệ thống điện mặt trời mái nhà kèm pin lưu trữ là hạ tầng thiết yếu trong lưới điện phân tán; mô hình "nhà máy điện ảo" để điều phối điện phân tán...
Thứ tư, cần ban hành tiêu chuẩn quốc gia cho hệ thống điện mặt trời mái nhà và pin lưu trữ dân dụng (BESS), đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính. Ban hành bộ tiêu chuẩn, tiêu chí kỹ thuật về an toàn xây dựng, an toàn cháy nổ, hiệu suất, quy trình lắp đặt, vận hành, bảo trì và thu hồi cho hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Thứ năm, cần rà soát, tăng cường các hoạt động quản lý nhà nước chuyên ngành (sử dụng đất đai, an toàn công trình xây dựng, phòng chống cháy nổ, hoạt động kinh tế trang trại, đăng ký kinh doanh…), cần có hướng dẫn từ các Bộ, sở ban, ngành liên quan và địa phương để có sự thống nhất để các doanh nghiệp, nhà đầu tư thứ cấp thuận lợi trong việc bổ sung các hồ sơ liên quan.
Điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ là xu thế tất yếu và là giải pháp quan trọng để Gia Lai phát triển KCN, KKT theo hướng xanh, bền vững, thông minh. Việc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư loại hình năng lượng này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần khẳng định cam kết của tỉnh trong quá trình phát triển, hội nhập và thực hiện chuyển đổi năng lượng công bằng./.
Hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà
1. Tiềm năng và lợi ích
Việc sử dụng năng lượng xanh từ hệ thống điện mặt trời mái nhà, doanh nghiệp sẽ chủ động được nguồn điện ổn định trong quá trình sản xuất kinh doanh, hưởng các lợi ích về kinh tế, tiết giảm kinh phí sản xuất. Đối với các doanh nghiệp muốn tham gia vào sân chơi toàn cầu để được hưởng ưu đãi, ngoài các điều kiện cơ bản như quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn chất lượng; phải đảm bảo tiêu chuẩn về xanh hóa cũng buộc doanh nghiệp phải đáp ứng. Như vậy có thể nói, việc sử dụng điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động sản xuất kinh doanh, tiết giảm chi phí sản xuất, tăng khả năng cạnh tranh mà còn là điều kiện không thể thiếu trong quá trình hội nhập quốc tế.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Gia Lai có 02 Khu kinh tế (KKT Nhơn Hội và KKT Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh) và 11 Khu công nghiệp đang hoạt động. Trong đó, có 03 Khu công nghiệp trong Khu kinh tế Nhơn Hội: KCN Nhơn Hội (Khu A), KCN Nhơn Hội (Khu B) và KCN Becamex; 08 Khu công nghiệp ngoài Khu kinh tế gồm: KCN Phú Tài, KCN Long Mỹ, KCN Nhơn Hòa, KCN Hòa Hội, KCN Phù Mỹ - giai đoạn 1, KCN Bình Nghi, KCN Trà Đa, KCN Nam Pleiku (03 Khu công nghiệp đang triển khai thực hiện các thủ tục chuẩn bị đầu tư và triển khai đầu tư xây dựng hạ tầng: KCN Phù Mỹ - giai đoạn 1, KCN Bình Nghi và KCN Nam Pleiku) với hơn 321 doanh nghiệp, nhà đầu tư thứ cấp (31 doanh nghiệp FDI) hoạt động trong các KCN, KKT. Ngoài ra, theo định hướng Quy hoạch KCN, KKT trên địa bàn tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026 - 2030 trong Quy hoạch tỉnh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt sẽ phát triển thêm nhiều KCN mới theo định hướng phát triển KCN sinh thái, KCN tuần hoàn, KCN thông minh. Do vậy, tiềm năng khai thác điện mặt trời mái nhà của các doanh nghiệp trong các KCN, KKT hiện nay là rất lớn. Đặc biệt, hệ thống điện mặt trời mái nhà có nhiều lợi ích kinh tế so với các nguồn năng lượng tái tạo khác như giảm tổn thất điện năng, giá thành thấp, ổn định nguồn điện, đồng thời là nguồn bổ sung bù trừ thủy điện thiếu do hạn hán. Nếu hệ thống điện mặt trời mái nhà được triển khai rộng rãi, đặc biệt trong các KCN, KKT, điều này góp phần giảm đáng kể chi phí cho các doanh nghiệp. Đồng thời, cũng là bước quan trọng trong việc chuyển đổi sang mô hình KCN bền vững, là trọng tâm trong việc duy trì và quyết định thành công của mô hình KCN phát triển bền vững bởi nhiều nhiều lợi ích bao gồm lợi ích về yếu tố môi trường, đáp ứng yêu cầu nhà đầu tư hay an ninh năng lượng... Phát triển KCN bền vững không chỉ nói đến năng lượng xanh hơn sạch hơn, mà còn phải nói đến yếu tố sử dụng năng lượng hiệu quả hơn.
Việc sử dụng năng lượng xanh từ hệ thống điện mặt trời mái nhà, doanh nghiệp sẽ chủ động được nguồn điện ổn định trong quá trình sản xuất kinh doanh, hưởng các lợi ích về kinh tế, tiết giảm kinh phí sản xuất. Đối với các doanh nghiệp muốn tham gia vào sân chơi toàn cầu để được hưởng ưu đãi, ngoài các điều kiện cơ bản như quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn chất lượng; phải đảm bảo tiêu chuẩn về xanh hóa cũng buộc doanh nghiệp phải đáp ứng. Như vậy có thể nói, việc sử dụng điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động sản xuất kinh doanh, tiết giảm chi phí sản xuất, tăng khả năng cạnh tranh mà còn là điều kiện không thể thiếu trong quá trình hội nhập quốc tế.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Gia Lai có 02 Khu kinh tế (KKT Nhơn Hội và KKT Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh) và 11 Khu công nghiệp đang hoạt động. Trong đó, có 03 Khu công nghiệp trong Khu kinh tế Nhơn Hội: KCN Nhơn Hội (Khu A), KCN Nhơn Hội (Khu B) và KCN Becamex; 08 Khu công nghiệp ngoài Khu kinh tế gồm: KCN Phú Tài, KCN Long Mỹ, KCN Nhơn Hòa, KCN Hòa Hội, KCN Phù Mỹ - giai đoạn 1, KCN Bình Nghi, KCN Trà Đa, KCN Nam Pleiku (03 Khu công nghiệp đang triển khai thực hiện các thủ tục chuẩn bị đầu tư và triển khai đầu tư xây dựng hạ tầng: KCN Phù Mỹ - giai đoạn 1, KCN Bình Nghi và KCN Nam Pleiku) với hơn 321 doanh nghiệp, nhà đầu tư thứ cấp (31 doanh nghiệp FDI) hoạt động trong các KCN, KKT. Ngoài ra, theo định hướng Quy hoạch KCN, KKT trên địa bàn tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026 - 2030 trong Quy hoạch tỉnh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt sẽ phát triển thêm nhiều KCN mới theo định hướng phát triển KCN sinh thái, KCN tuần hoàn, KCN thông minh. Do vậy, tiềm năng khai thác điện mặt trời mái nhà của các doanh nghiệp trong các KCN, KKT hiện nay là rất lớn. Đặc biệt, hệ thống điện mặt trời mái nhà có nhiều lợi ích kinh tế so với các nguồn năng lượng tái tạo khác như giảm tổn thất điện năng, giá thành thấp, ổn định nguồn điện, đồng thời là nguồn bổ sung bù trừ thủy điện thiếu do hạn hán. Nếu hệ thống điện mặt trời mái nhà được triển khai rộng rãi, đặc biệt trong các KCN, KKT, điều này góp phần giảm đáng kể chi phí cho các doanh nghiệp. Đồng thời, cũng là bước quan trọng trong việc chuyển đổi sang mô hình KCN bền vững, là trọng tâm trong việc duy trì và quyết định thành công của mô hình KCN phát triển bền vững bởi nhiều nhiều lợi ích bao gồm lợi ích về yếu tố môi trường, đáp ứng yêu cầu nhà đầu tư hay an ninh năng lượng... Phát triển KCN bền vững không chỉ nói đến năng lượng xanh hơn sạch hơn, mà còn phải nói đến yếu tố sử dụng năng lượng hiệu quả hơn.
KCN đô thị dịch vụ Becamex Vsip Bình Định
2. Một số khó khăn, vướng mắc
Qua nắm bắt tình hình của các Doanh nghiệp trong KCN, KKT, việc đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, doanh nghiệp còn có những băn khoăn nhất định trước khi quyết định đầu tư đó là: chi phí ban đầu, thời gian hoàn vốn, lựa chọn đơn vị lắp đặt uy tín cùng thiết bị chất lượng, đạt tiêu chuẩn. Để đầu tư sản xuất 1 MW điện cần khoảng hơn 13 tỷ VNĐ, điều này khiến cho các doanh nghiệp lo ngại về việc thu hồi vốn. Ngoài ra, một nhược điểm khác điện mặt trời phụ thuộc vào thời tiết, do đó cần có nguồn dự phòng sẵn sàng để đảm bảo cung cấp điện ổn định. Điện dư ban ngày bị lãng phí, ban đêm vẫn phải mua điện lưới giá cao. Khi nhiều hệ thống điện mặt trời mái nhà cùng hoạt động trên cùng một trạm biến áp, có thể gây mất cân bằng pha, thậm chí một số nơi xuất hiện quá tải điện áp, ảnh hưởng đến thiết bị điện và lưới điện chung. Để đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ các thủ tục về an toàn môi trường, đăng ký kinh doanh, phòng cháy chữa cháy, đáp ứng điều kiện an toàn xây dựng công trình đang còn hiểu theo cách khác nhau, chưa thống nhất. Cơ chế mua điện dư hạn chế và giá mua thấp trong khi chi phí đầu tư ban đầu cao, thiếu tín dụng xanh và ưu đãi thuế…
3. Giải pháp khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển
Để khuyến khích và hỗ trợ doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, cần triển khai các nhóm giải pháp sau:
Thứ nhất, tập trung nâng cao nhận thức cho các doanh nghiệp; phối hợp cùng chuyên gia, đối tác trong và ngoài nước hỗ trợ kỹ thuật, kết nối tài chính, xây dựng dự án tổng thể, ứng dụng khoa học công nghệ trong tiết kiệm năng lượng nói chung và áp dụng điện mặt trời điện trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ nói riêng. Đây là một trong những yếu tố tiết kiệm năng lượng cùng với việc cải tiến công nghệ, quy trình sản xuất.
Thứ hai, xây dựng kế hoạch, chương trình cụ thể nhằm chuyển đổi và phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đối với các doanh nghiệp theo lộ trình, tiến độ cụ thể cho giai đoạn 2026 – 2030, gắn với lộ trình chuyển đổi, quy hoạch, xây dựng các KCN, KKT theo mô hình KCN sinh thái, KCN tuần hoàn, KCN thông minh.
Thứ ba, cần có những cơ chế, chính sách áp dụng ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính thực chất, tăng tỷ lệ mua điện dư, đơn giản hóa thủ tục.... Cơ chế hỗ trợ tài chính cần điều chỉnh để phù hợp với cơ chế thị trường và thông lệ quốc tế; khơi thông nguồn vốn xã hội hóa và tín dụng xanh; tránh gánh nặng ngân sách cho các địa phương, miễn thuế giá trị gia tăng (VAT) cho đầu tư hệ thống điện trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Cơ chế mua điện dư theo thời gian, mua giá cao khi thiếu điện và giá thấp khi thừa điện; công nhận hệ thống điện mặt trời mái nhà kèm pin lưu trữ là hạ tầng thiết yếu trong lưới điện phân tán; mô hình "nhà máy điện ảo" để điều phối điện phân tán...
Thứ tư, cần ban hành tiêu chuẩn quốc gia cho hệ thống điện mặt trời mái nhà và pin lưu trữ dân dụng (BESS), đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính. Ban hành bộ tiêu chuẩn, tiêu chí kỹ thuật về an toàn xây dựng, an toàn cháy nổ, hiệu suất, quy trình lắp đặt, vận hành, bảo trì và thu hồi cho hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Thứ năm, cần rà soát, tăng cường các hoạt động quản lý nhà nước chuyên ngành (sử dụng đất đai, an toàn công trình xây dựng, phòng chống cháy nổ, hoạt động kinh tế trang trại, đăng ký kinh doanh…), cần có hướng dẫn từ các Bộ, sở ban, ngành liên quan và địa phương để có sự thống nhất để các doanh nghiệp, nhà đầu tư thứ cấp thuận lợi trong việc bổ sung các hồ sơ liên quan.
Điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ là xu thế tất yếu và là giải pháp quan trọng để Gia Lai phát triển KCN, KKT theo hướng xanh, bền vững, thông minh. Việc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư loại hình năng lượng này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần khẳng định cam kết của tỉnh trong quá trình phát triển, hội nhập và thực hiện chuyển đổi năng lượng công bằng./.
Tác giả bài viết: T.Q.T
Ý kiến bạn đọc
Bạn cần đăng nhập với tư cách là Thành viên chính thức để có thể bình luận
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn
