Bài toán chuyển đổi mô hình khu công nghiệp theo hướng "xanh - hiện đại"
- Thứ hai - 18/05/2026 05:56
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Phát triển các khu công nghiệp theo hướng hiện đại hóa, theo xu hướng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh là yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, phải xử lý thế nào với các khu công nghiệp cũ, sử dụng công nghệ cũ, hạ tầng lạc hậu? Đây là bài toán khó đang được Hà Nội nỗ lực tìm lời giải.
Cần cách tiếp cận mới, toàn diện, đột phá
Theo báo cáo của Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội, toàn thành phố Hà Nội hiện có 9 khu công nghiệp (KCN) đang hoạt động với tổng diện tích khoảng 1.348 ha. Đáng chú ý, 9 KCN đang hoạt động này đều được hình thành từ khoảng 20 năm nay; có 3 KCN được nâng cấp từ cụm công nghiệp lên thành KCN (gồm các KCN: Phú Nghĩa, Quang Minh I, Thạch Thất - Quốc Oai, thuộc địa bàn của tỉnh Hà Tây và huyện Mê Linh - tỉnh Vĩnh Phúc trước thời điểm hợp nhất vào Hà Nội từ ngày 1/8/2008).
Thực tế này cũng dẫn đến thực trạng một số KCN có hạ tầng kỹ thuật thiếu đồng bộ, manh mún; nhiều nhà xưởng xuống cấp, chưa đảm bảo quy chuẩn, tiêu chuẩn mới về phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường. Trong số 884 dự án trong các KCN trên địa bàn thủ đô, xét về cơ cấu ngành nghề, còn tồn tại nhiều dự án công nghệ trung bình - thấp.
Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội cũng nhận định đây là nhóm các KCN cần ưu tiên chuyển đổi mô hình trong giai đoạn 2026-2035, song song với việc xử lý dứt điểm các vi phạm, tồn tại liên quan đến hạ tầng kỹ thuật và môi trường.
Dù vậy, như đã nói, đây là các KCN cũ và quá trình chuyển đổi không phải dễ dàng, vướng nhiều cơ chế thuộc phạm vi liên ngành, một cơ quan/đơn vị khó có thể xử lý triệt để. Đây cũng là thực trạng chung với nhiều địa phương chứ không riêng gì Hà Nội.
Tuy nhiên, những động thái mới đây cho thấy Hà Nội đang quyết tâm đóng vai trò “tiên phong” trong việc giải quyết bài toán khó về các KCN cũ, sử dụng công nghệ cũ, hạ tầng lạc hậu.
Ông Lê Thanh Sơn, Phó Trưởng Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội nhấn mạnh rằng: nếu không kịp thời chuyển đổi, nguy cơ “khóa chặt” quỹ đất công nghiệp vào mô hình tăng trưởng cũ, thậm chí trở thành nơi tiếp nhận công nghệ lạc hậu là hoàn toàn hiện hữu, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư của Thủ đô trong giai đoạn tới.
Cùng với việc khẳng định yêu cầu chuyển đổi mô hình là xu thế tất yếu, đồng thời nhìn nhận trực diện vào những khó khăn thách thức hiện hữu, ông Sơn cũng nhấn mạnh rằng phải có một cách tiếp cận mới, toàn diện và mang tính đột phá đối với mô hình phát triển khu công nghiệp.
Cần cơ chế mạnh, giải pháp đột phá
Không chỉ là quyết tâm theo cách hô hào chung chung, Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội đã bước đầu xây dựng được kế hoạch hành động một cách rất cụ thể, nhằm chuyển đổi những KCN đang hoạt động theo mô hình cũ.
Cách tiếp cận mới mà ông Lê Thanh Sơn đã nói ở trên thể hiện rõ qua việc Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội xây dựng bộ tiêu chí chuyển đổi khu công nghiệp theo hướng xanh - thông minh - sinh thái, với các nhóm tiêu chí toàn diện từ quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật - số, môi trường, năng lượng, cơ cấu ngành nghề, kinh tế tuần hoàn, đến hạ tầng xã hội và quản trị.
“Bộ tiêu chí không chỉ là công cụ đánh giá, mà còn là 'bộ lọc' để sàng lọc dự án đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích và thúc đẩy phát triển bền vững”, ông Sơn nói.
Xuất phát từ thực trạng, Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội cũng đang đề xuất các “cơ chế” mạnh để giải bài toán chuyển đổi các KCN cũ. Theo đó, đề xuất thành phố Hà Nội ban hành bộ chuẩn tối thiểu bắt buộc áp dụng cho KCN thế hệ mới, phải đạt tiêu chuẩn thế giới.
Trong đó có một số tiêu chí cơ bản như: hạ tầng số tốc độ cao, phủ sóng 5G/6G; tối thiểu 2 nguồn cấp điện độc lập; hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn loại A, kèm cơ chế giám sát và công khai dữ liệu môi trường tự động theo thời gian thực.
Cùng với đó, xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi theo mô hình sinh thái; phấn đấu tối thiểu 30% doanh nghiệp trong KCN sinh thái được chứng nhận doanh nghiệp sinh thái theo tiêu chuẩn.
Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố cũng kiến nghị Thành ủy, UBND Thành phố Hà Nội chỉ đạo ban hành một cơ chế liên ngành xử lý dứt điểm tình trạng đổ thải trái phép, tập kết phế thải/phế liệu, vi phạm trật tự xây dựng và sử dụng đất sai mục đích trong các khu.
Cơ chế cần quy định rõ trách nhiệm của chính quyền cơ sở nơi giáp ranh khu; trách nhiệm của doanh nghiệp hạ tầng trong việc bố trí điểm tập kết đúng quy định, tổ chức thu gom, lắp đặt camera giám sát và phối hợp xử lý; cơ chế phối hợp kiểm tra đột xuất giữa môi trường - xây dựng - phòng cháy, chữa cháy - công an kinh tế; và khung chế tài đủ sức răn đe như xử phạt, buộc khắc phục, đình chỉ, thu hồi dự án đối với vi phạm tái diễn…
Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ chuyển đổi mô hình đối với các Khu công nghiệp hiện hữu cũng đã được đề xuất; tập trung vào các nhóm giải pháp cụ thể về thủ tục hành chính, hỗ trợ kỹ thuật, cơ chế tài chính, hạ tầng dùng chung.
Theo báo cáo của Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội, toàn thành phố Hà Nội hiện có 9 khu công nghiệp (KCN) đang hoạt động với tổng diện tích khoảng 1.348 ha. Đáng chú ý, 9 KCN đang hoạt động này đều được hình thành từ khoảng 20 năm nay; có 3 KCN được nâng cấp từ cụm công nghiệp lên thành KCN (gồm các KCN: Phú Nghĩa, Quang Minh I, Thạch Thất - Quốc Oai, thuộc địa bàn của tỉnh Hà Tây và huyện Mê Linh - tỉnh Vĩnh Phúc trước thời điểm hợp nhất vào Hà Nội từ ngày 1/8/2008).
Thực tế này cũng dẫn đến thực trạng một số KCN có hạ tầng kỹ thuật thiếu đồng bộ, manh mún; nhiều nhà xưởng xuống cấp, chưa đảm bảo quy chuẩn, tiêu chuẩn mới về phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường. Trong số 884 dự án trong các KCN trên địa bàn thủ đô, xét về cơ cấu ngành nghề, còn tồn tại nhiều dự án công nghệ trung bình - thấp.
Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội cũng nhận định đây là nhóm các KCN cần ưu tiên chuyển đổi mô hình trong giai đoạn 2026-2035, song song với việc xử lý dứt điểm các vi phạm, tồn tại liên quan đến hạ tầng kỹ thuật và môi trường.
Dù vậy, như đã nói, đây là các KCN cũ và quá trình chuyển đổi không phải dễ dàng, vướng nhiều cơ chế thuộc phạm vi liên ngành, một cơ quan/đơn vị khó có thể xử lý triệt để. Đây cũng là thực trạng chung với nhiều địa phương chứ không riêng gì Hà Nội.
Tuy nhiên, những động thái mới đây cho thấy Hà Nội đang quyết tâm đóng vai trò “tiên phong” trong việc giải quyết bài toán khó về các KCN cũ, sử dụng công nghệ cũ, hạ tầng lạc hậu.
Ông Lê Thanh Sơn, Phó Trưởng Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội nhấn mạnh rằng: nếu không kịp thời chuyển đổi, nguy cơ “khóa chặt” quỹ đất công nghiệp vào mô hình tăng trưởng cũ, thậm chí trở thành nơi tiếp nhận công nghệ lạc hậu là hoàn toàn hiện hữu, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư của Thủ đô trong giai đoạn tới.
Cùng với việc khẳng định yêu cầu chuyển đổi mô hình là xu thế tất yếu, đồng thời nhìn nhận trực diện vào những khó khăn thách thức hiện hữu, ông Sơn cũng nhấn mạnh rằng phải có một cách tiếp cận mới, toàn diện và mang tính đột phá đối với mô hình phát triển khu công nghiệp.
Cần cơ chế mạnh, giải pháp đột phá
Không chỉ là quyết tâm theo cách hô hào chung chung, Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội đã bước đầu xây dựng được kế hoạch hành động một cách rất cụ thể, nhằm chuyển đổi những KCN đang hoạt động theo mô hình cũ.
Cách tiếp cận mới mà ông Lê Thanh Sơn đã nói ở trên thể hiện rõ qua việc Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội xây dựng bộ tiêu chí chuyển đổi khu công nghiệp theo hướng xanh - thông minh - sinh thái, với các nhóm tiêu chí toàn diện từ quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật - số, môi trường, năng lượng, cơ cấu ngành nghề, kinh tế tuần hoàn, đến hạ tầng xã hội và quản trị.
|
Xuất phát từ thực trạng, Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội cũng đang đề xuất các “cơ chế” mạnh để giải bài toán chuyển đổi các KCN cũ. Theo đó, đề xuất thành phố Hà Nội ban hành bộ chuẩn tối thiểu bắt buộc áp dụng cho KCN thế hệ mới, phải đạt tiêu chuẩn thế giới.
Trong đó có một số tiêu chí cơ bản như: hạ tầng số tốc độ cao, phủ sóng 5G/6G; tối thiểu 2 nguồn cấp điện độc lập; hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn loại A, kèm cơ chế giám sát và công khai dữ liệu môi trường tự động theo thời gian thực.
Cùng với đó, xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi theo mô hình sinh thái; phấn đấu tối thiểu 30% doanh nghiệp trong KCN sinh thái được chứng nhận doanh nghiệp sinh thái theo tiêu chuẩn.
Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố cũng kiến nghị Thành ủy, UBND Thành phố Hà Nội chỉ đạo ban hành một cơ chế liên ngành xử lý dứt điểm tình trạng đổ thải trái phép, tập kết phế thải/phế liệu, vi phạm trật tự xây dựng và sử dụng đất sai mục đích trong các khu.
Cơ chế cần quy định rõ trách nhiệm của chính quyền cơ sở nơi giáp ranh khu; trách nhiệm của doanh nghiệp hạ tầng trong việc bố trí điểm tập kết đúng quy định, tổ chức thu gom, lắp đặt camera giám sát và phối hợp xử lý; cơ chế phối hợp kiểm tra đột xuất giữa môi trường - xây dựng - phòng cháy, chữa cháy - công an kinh tế; và khung chế tài đủ sức răn đe như xử phạt, buộc khắc phục, đình chỉ, thu hồi dự án đối với vi phạm tái diễn…
Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ chuyển đổi mô hình đối với các Khu công nghiệp hiện hữu cũng đã được đề xuất; tập trung vào các nhóm giải pháp cụ thể về thủ tục hành chính, hỗ trợ kỹ thuật, cơ chế tài chính, hạ tầng dùng chung.