LUẬT TIẾP CẬN THÔNG TIN NĂM 2026 - HOÀN THIỆN CƠ CHẾ BẢO ĐẢM QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
Ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã chính thức thông qua Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16 thay thế cho Luật Tiếp cận thông tin năm 2016. Luật 2026 là bước tiến lịch sử nhằm hoàn thiện hệ thống bảo đảm quyền con người , đồng thời mở ra kỷ nguyên mới trong quản trị quốc gia, cải cách hành chính và chuyển đổi số.
Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 tập trung tập trung điều chỉnh bốn nhóm vấn đề cốt lõi định hình hành lang pháp lý mới
- Quyền và nghĩa vụ của công dân : Khẳng định mọi công dân đều bình đẳng trong việc tiếp cận thông tin do cơ quan nhà nước tạo ra hoặc quản lý, trừ bí mật nhà nước hoặc thông tin bị hạn chế theo luật định. Đi đôi với quyền lợi, người dân phải có trách nhiệm sử dụng thông tin đúng mục đích, lành mạnh.
- Trách nhiệm của cơ quan công quyền : Các cơ quan, đơn vị phải chủ động công khai thông tin kịp thời, chính xác ; bố trí nhân sự đầu mối, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ để người dân dễ dàng tiếp cận.
- Đa dạng hóa hình thức tiếp cận : Đẩy mạnh từ việc chủ động công khai đến cung cấp theo yêu cầu qua nhiều kênh trực quan như Cổng thông tin điện tử, môi trường số, niêm yết công khai...
- Nghiêm cấm các hành vi trục lợi, sai phạm : Chế tài nghiêm khắc hành vi cố ý cung cấp thông tin sai lệch, trì hoãn cung cấp , hoặc lợi dụng quyền này để xâm phạm lợi ích quốc gia, phát tán trái phép dữ liệu cá nhân.
Luật năm 2026 tiếp tục khẳng định nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin; việc hạn chế quyền tiếp cận thông tin chỉ được thực hiện trong những trường hợp do luật quy định nhằm bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đáng chú ý, Luật đã bổ sung nhiều quy định nhằm thúc đẩy việc cung cấp thông tin trên môi trường số, mở rộng phạm vi chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin và tăng cường trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân.
1. Mở rộng phạm vi điều chỉnh và đối tượng có trách nhiệm cung cấp thông tin: Bên cạnh cơ quan hành chính, các đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ công thiết yếu (như ban quản lý hạ tầng, trung tâm dịch vụ công...) nay cũng là chủ thể bắt buộc phải cung cấp thông tin cho người dân và doanh nghiệp.
2. Dịch chuyển toàn diện sang "Phương thức số": Thay vì phụ thuộc vào các hình thức giấy tờ truyền thống, Luật năm 2026 yêu cầu đẩy mạnh công khai dữ liệu qua: Cổng thông tin điện tử, hệ thống cơ sở dữ liệu và các nền tảng số phù hợp.
3. Siết chặt bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân: Mọi thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân hay gia đình bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Việc cung cấp chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của chính chủ hoặc trong trường hợp đặc biệt được luật cho phép.
4. Minh bạch hóa thông tin "Tiếp cận có điều kiện": Luật đã phân định và làm rõ ranh giới các thông tin nhạy cảm như: bí mật kinh doanh, tài liệu lưu trữ, dữ liệu cá nhân ... Quy định này giúp cán bộ xử lý hồ sơ có căn cứ rõ ràng, tránh tâm lý e ngại hoặc từ chối cung cấp vô căn cứ.
5. Tăng quyền chủ động và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị: đối với những loại thông tin mà pháp luật chưa quy định cụ thể việc cung cấp, người đứng đầu cơ quan, đơn vị có trách nhiệm xem xét, quyết định trên cơ sở bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
6. Đảm bảo thông tin thông suốt khi tinh gọn bộ máy: Trong xu thế sắp xếp, sáp nhập tổ chức, cơ quan tiếp nhận chức năng mới có nghĩa vụ tiếp quản và liên tục cung cấp các thông tin do cơ quan cũ quản lý , tuyệt đối không để quyền tiếp cận thông tin của người dân bị gián đoạn.
7. Bổ sung quyền tiếp cận thông tin của người nước ngoài cư trú tại Việt Nam nhằm đáp ứng làn sóng hội nhập, người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam có quyền yêu cầu cung cấp thông tin liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của họ.
8. Cho phép gửi yêu cầu thông qua Tổ chức đại diện: Khi nhiều cá nhân có cùng nhu cầu đối với một loại thông tin, họ có quyền ủy quyền yêu cầu thông qua tổ chức, đoàn thể hoặc doanh nghiệp. Thay đổi này giúp giảm tải áp lực xử lý thủ tục trùng lặp cho cơ quan hành chính.
Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 không thuần túy là một văn bản quy phạm, mà là lời khẳng định mạnh mẽ về một nền hành chính phục vụ, lấy công khai, minh bạch và chuyển đổi số làm nền tảng. Với tư duy quản trị hiện đại, lấy công khai, minh bạch và chuyển đổi số làm nền tảng, Luật được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước, tăng cường trách nhiệm giải trình, củng cố niềm tin của Nhân dân và tạo môi trường thuận lợi để người dân, doanh nghiệp tham gia quản lý nhà nước và giám sát việc thực thi pháp luật./.
- Quyền và nghĩa vụ của công dân : Khẳng định mọi công dân đều bình đẳng trong việc tiếp cận thông tin do cơ quan nhà nước tạo ra hoặc quản lý, trừ bí mật nhà nước hoặc thông tin bị hạn chế theo luật định. Đi đôi với quyền lợi, người dân phải có trách nhiệm sử dụng thông tin đúng mục đích, lành mạnh.
- Trách nhiệm của cơ quan công quyền : Các cơ quan, đơn vị phải chủ động công khai thông tin kịp thời, chính xác ; bố trí nhân sự đầu mối, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ để người dân dễ dàng tiếp cận.
- Đa dạng hóa hình thức tiếp cận : Đẩy mạnh từ việc chủ động công khai đến cung cấp theo yêu cầu qua nhiều kênh trực quan như Cổng thông tin điện tử, môi trường số, niêm yết công khai...
- Nghiêm cấm các hành vi trục lợi, sai phạm : Chế tài nghiêm khắc hành vi cố ý cung cấp thông tin sai lệch, trì hoãn cung cấp , hoặc lợi dụng quyền này để xâm phạm lợi ích quốc gia, phát tán trái phép dữ liệu cá nhân.
Luật năm 2026 tiếp tục khẳng định nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin; việc hạn chế quyền tiếp cận thông tin chỉ được thực hiện trong những trường hợp do luật quy định nhằm bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đáng chú ý, Luật đã bổ sung nhiều quy định nhằm thúc đẩy việc cung cấp thông tin trên môi trường số, mở rộng phạm vi chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin và tăng cường trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân.
1. Mở rộng phạm vi điều chỉnh và đối tượng có trách nhiệm cung cấp thông tin: Bên cạnh cơ quan hành chính, các đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ công thiết yếu (như ban quản lý hạ tầng, trung tâm dịch vụ công...) nay cũng là chủ thể bắt buộc phải cung cấp thông tin cho người dân và doanh nghiệp.
2. Dịch chuyển toàn diện sang "Phương thức số": Thay vì phụ thuộc vào các hình thức giấy tờ truyền thống, Luật năm 2026 yêu cầu đẩy mạnh công khai dữ liệu qua: Cổng thông tin điện tử, hệ thống cơ sở dữ liệu và các nền tảng số phù hợp.
3. Siết chặt bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân: Mọi thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân hay gia đình bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Việc cung cấp chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của chính chủ hoặc trong trường hợp đặc biệt được luật cho phép.
4. Minh bạch hóa thông tin "Tiếp cận có điều kiện": Luật đã phân định và làm rõ ranh giới các thông tin nhạy cảm như: bí mật kinh doanh, tài liệu lưu trữ, dữ liệu cá nhân ... Quy định này giúp cán bộ xử lý hồ sơ có căn cứ rõ ràng, tránh tâm lý e ngại hoặc từ chối cung cấp vô căn cứ.
5. Tăng quyền chủ động và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị: đối với những loại thông tin mà pháp luật chưa quy định cụ thể việc cung cấp, người đứng đầu cơ quan, đơn vị có trách nhiệm xem xét, quyết định trên cơ sở bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
6. Đảm bảo thông tin thông suốt khi tinh gọn bộ máy: Trong xu thế sắp xếp, sáp nhập tổ chức, cơ quan tiếp nhận chức năng mới có nghĩa vụ tiếp quản và liên tục cung cấp các thông tin do cơ quan cũ quản lý , tuyệt đối không để quyền tiếp cận thông tin của người dân bị gián đoạn.
7. Bổ sung quyền tiếp cận thông tin của người nước ngoài cư trú tại Việt Nam nhằm đáp ứng làn sóng hội nhập, người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam có quyền yêu cầu cung cấp thông tin liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của họ.
8. Cho phép gửi yêu cầu thông qua Tổ chức đại diện: Khi nhiều cá nhân có cùng nhu cầu đối với một loại thông tin, họ có quyền ủy quyền yêu cầu thông qua tổ chức, đoàn thể hoặc doanh nghiệp. Thay đổi này giúp giảm tải áp lực xử lý thủ tục trùng lặp cho cơ quan hành chính.
Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 không thuần túy là một văn bản quy phạm, mà là lời khẳng định mạnh mẽ về một nền hành chính phục vụ, lấy công khai, minh bạch và chuyển đổi số làm nền tảng. Với tư duy quản trị hiện đại, lấy công khai, minh bạch và chuyển đổi số làm nền tảng, Luật được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước, tăng cường trách nhiệm giải trình, củng cố niềm tin của Nhân dân và tạo môi trường thuận lợi để người dân, doanh nghiệp tham gia quản lý nhà nước và giám sát việc thực thi pháp luật./.
Tác giả bài viết: Võ Thị Hà Giang
Ý kiến bạn đọc
Bạn cần đăng nhập với tư cách là Thành viên chính thức để có thể bình luận
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn
